Hoe toon je dat je iets zou willen zeggen, maar telkens opnieuw beslist om het niet te doen?

“Van alles wat hier kan mislopen heeft men gekozen voor het zinken van de steden,” zo begint de verteller van Wij de Wijken aan de voorstelling. Huizen zakken langzaam weg, jongeren komen samen op wat nog rest van wat ooit een buurt was. Hangen rond, omdat het kan, omdat het zomer is, omdat hun ouders toch de andere kant op kijken, zelfingenomen, of druk, of gewoon onbekwaam. Welkom in onze wijk!

Waar willen jullie het in Wij de Wijken over hebben?

Carl von Winckelmann: “De ecologische crisis, het politieke wanbeleid en de verontwaardiging daarover, zoals ook de jongeren uit de studentenprotesten nu uiten, vormen de sluimerende achtergrond waartegen ons verhaal zich afspeelt. Op politiek en maatschappelijk niveau zijn we aanbeland in een realiteit waarin we zullen moeten inboeten. Het is een banaal voorbeeld, maar ik houd er rekening mee dat ik binnen twintig jaar geen koffie meer kan drinken, of een vliegtuig nemen. Dat is een realiteit die, net zoals het zinken van die stad, nu nog sluimert. Het is voelbaar - ik denk aan de afgelopen hete zomer - maar het is nog niet zo erg dat je het niet meer kunt negeren.

Op de voorgrond plaatsen we een vriendengroep die geconfronteerd wordt met verlies en rouw en hoe verschillend iedereen daarmee omgaat. We vonden het interessanter en belangrijker om het te hebben over wat er onder de oppervlakte speelt, dan over pakweg het stukgooien van de ruiten van de Panos. Vanuit het gevoel dat we het net daar niet vaak genoeg over hebben.”

Wie zijn de personages in het stuk?

Carl: “Onze personages zijn doordeweekse jongeren die proberen te functioneren in extreme omstandigheden. We wilden niet vertrekken vanuit de grote emoties of woorden, maar vanuit welk gevoel er daaronder sluimert en de woorden die net niet gezegd worden. Dat is een hele grote uitdaging voor de spelers. Hoe toon je dat je misschien wel iets zou willen zeggen, maar telkens opnieuw beslist om het niet te doen?  Hoe speel je die ingehouden emoties?.”

Wat is een doordeweekse jongere dan?

Carl: “Dat is moeilijk te zeggen, natuurlijk. Het vormgeven van de personages is een oefening in je bewust worden van je eigen vooroordelen en privileges. Wat ik hier ‘normaal’ noem, is het dat wel? Of verval ik in een nieuwe stereotypering? Voor welke aspecten ben ik blind?

Ik heb bijvoorbeeld gaandeweg gemerkt dat sommigen heel erg geneigd zijn om de personages uit het stuk toch in een soort van precaire sociaal-economische klasse te situeren. Door de associatie die ze leggen tussen het woord ‘wijk’ en ‘sociale woonwijk’. Daar had ik op voorhand niet bij stilgestaan - in mijn hoofd of referentiekader is wijk gewoon een synoniem voor buurt en ging het mij meer om de alliteratie en het poëtische potentieel van de titel. Maar als er straks jongeren uit een ‘wijk’ komen kijken, dan wil je dat ze zich als normaal behandeld voelen.”

Hoe kruip je in zo’n rol?

Carl: “Voor mij is acteren net zoals spelen met de overgave van een kind. Je een half uur achter een struik verstoppen en niks doen, maar zo opgaan in de verbeelding dat je een rover bent, dat je er toch hartkloppingen van krijgt. Uiteraard is die verbeelding gevoed door persoonlijke ervaringen, maar ik stuur nooit aan op het psychologiseren van het karakter dat je speelt. Je hoeft het niet persoonlijk te maken.”

Hoe breng je een tekst als deze tot leven?

Carl: “Als je de tekst voor de eerste keer leest, denk je: ‘amai, dat is allemaal heel extreem’. Je hebt de ingrediënten van het stuk en de noden van zij die het stuk zullen brengen. Dat moet allemaal samenkomen. Eerst moet je snappen waar de tekst eigenlijk over gaat. Dan moet je het ritme en de kleur van de woorden begrijpen. Je kunt het niet zomaar gaan navertellen. Dat stop je allemaal in je hoofd, maar op een bepaald moment moet je het ook weer loslaten en vanuit je gevoel spreken. Een tekst spelen lukt niet als je er te veel bij nadenkt. Je moet vol naar je intuïtie schakelen. De woorden er sneller laten uitrollen dan je hoofd kan denken. Pas dan komt de tekst tot leven.”

Voor de meeste jongeren is dit de eerste keer dat ze aan een professionele voorstelling meewerken. Hoe begeleid jij hen daarin?

Carl: “Ik vertel hen niet letterlijk wat ze moeten doen of hoe ze iets moeten acteren. Dat soort van voorgekauwd proces is niet wat ikzelf en fABULEUS voor ogen hebben. Ik vertel hen wanneer iets ‘pakt’ op de scène en wanneer niet en dan kunnen wij samen uitzoeken waarom dit zo is. Het is echt belangrijker dat ze bijvoorbeeld zelf uitvissen wat ze moeten doen om zich te concentreren, dan dat ik elke dag concentratieoefeningen voorbereid. Dat houdt een risico in. Want er komt tijdens een repetitie altijd een heel leven doorheen gefietst – toetsen aardrijkskunde of andere besognes. Het is niet altijd makkelijk om die controle los te laten als regisseur. Maar als ik alles zou sturen en beslissen, dan zou deze voorstelling vooral iets voor mijzelf betekenen, maar niet voor de jongeren in hun groei als jonge kunstenaars. Stel dat zij na de voorstelling de vraag krijgen: ‘waarom is dit of dit zo?’, en ze zouden antwoorden met ‘dat moet je aan Carl vragen’, dan heb ik iets niet goed gedaan.”  

Het verhaal begint bij een stad die zinkt. Zinkt het decor ook weg in de vloer van de theaterzaal?

Carl: “Als een voorstelling goed zit, dan kan je het nooit winnen van de verbeelding die het publiek in eigen hoofd aan het maken is. Het zijn de woorden uit de tekst die die wereld, die zinkende stad, oproepen en de scenografie mag dat niet te veel inkleuren, want dat sluit de verbeelding juist af. Daarom werken we niet met een decor dat iets afbeeldt, maar met abstracte houten vormen die - door ze te verplaatsen over het podium - vooral de dynamiek tussen de personages in de verf zetten. Het drijft hen uit elkaar of brengt hen net dichter bij elkaar. Of het plaatst hen hoger of lager ten opzichte van de ander.”

De jongeren wachten vol spanning in de coulissen tot het zaallicht dooft en de voorstelling begint. Wat vind je zelf het spannendst zo vlak voor de voorstelling?

Carl: “Meestal gaat een theaterstuk zo: ergens halverwege is er een dramatische plotwending en dan verandert alles, maar aan het einde komt het alsnog goed. Maar als je het zoals in Wij de Wijken probeert te hebben over iets waar het niet vaak genoeg over gaat, dan vraagt dat ook om op een andere manier verteld te worden. Dat is heel spannend, want als regisseur voel ik de neiging om alles mooi op te lossen. Dit stuk is eigenlijk anderhalf uur horten en stoten. Niet soepel, maar schokkerig, zoals het in een mensenleven gaat.”

Ine Van Baelen - oktober 2026

Bekijk de reportage van ROB TV